انواع شیفت کاری؛ راهنمای کامل برنامهریزی شیفتها
انواع شیفت کاری؛ راهنمای کامل برنامهریزی شیفتها
شیفت کاری یکی از مهمترین موضوعات در مدیریت نیروی انسانی است. بسیاری از شرکتها، کارخانهها، فروشگاهها، بیمارستانها، مراکز خدماتی و مجموعههای تولیدی نمیتوانند فعالیت خود را فقط در ساعات اداری انجام دهند و به همین دلیل، کارکنان در ساعتهای مختلف شبانهروز مشغول به کار میشوند.
اما همه شیفتها شبیه یکدیگر نیستند. انواع شیفت کاری بر اساس ساعت شروع و پایان کار، تعداد شیفتها، مدت هر شیفت و نحوه جابهجایی کارکنان با یکدیگر تفاوت دارند.
انتخاب مدل مناسب شیفت کاری میتواند روی بهرهوری کارکنان، هزینههای سازمان، رضایت پرسنل و حتی کیفیت خدمات تأثیر مستقیم داشته باشد. در ادامه، رایجترین انواع شیفت کاری را بررسی میکنیم و میبینیم هر کدام برای چه کسبوکارهایی مناسبتر هستند.
شیفت کاری چیست؟
شیفت کاری به برنامهای گفته میشود که بر اساس آن ساعات حضور کارکنان برای انجام وظایف شغلی مشخص میشود. در مشاغل معمول اداری، کارکنان ممکن است در یک ساعت مشخص شروع به کار کنند و پس از پایان ساعات کاری مجموعه، محل کار را ترک کنند.
اما در کسبوکارهایی که فعالیت آنها در ساعات طولانیتر یا بهصورت شبانهروزی ادامه دارد، کارکنان به گروههای مختلف تقسیم میشوند و هر گروه در یک بازه زمانی مشخص کار میکند.
برای مثال، یک کارخانه ممکن است فعالیت خود را در سه بازه صبح، عصر و شب تقسیم کند. در این شرایط، کارکنان بر اساس برنامه مشخص در یکی از این شیفتها قرار میگیرند.
بنابراین، برنامه شیفت کاری در واقع ابزاری برای مشخص کردن زمان کار هر یک از کارکنان و پوشش مداوم ساعات موردنیاز سازمان است.
چرا شناخت انواع شیفت کاری اهمیت دارد؟
انتخاب شیفت مناسب فقط به تعیین ساعت شروع و پایان کار محدود نمیشود. برنامهریزی نادرست میتواند باعث افزایش خستگی، کاهش تمرکز، نارضایتی کارکنان و افزایش خطاهای کاری شود.
از طرف دیگر، یک برنامه شیفت اصولی میتواند به سازمان کمک کند تا:
- پوشش کاری مناسبی در تمام ساعات موردنیاز داشته باشد.
- از نیروی انسانی بهتر استفاده کند.
- هزینه اضافهکاری را کنترل کند.
- رضایت کارکنان را افزایش دهد.
- زمان استراحت کارکنان را بهتر مدیریت کند.
- میزان غیبت و تأخیر را کاهش دهد.
- عملکرد مجموعه را قابل پیشبینیتر کند.
به همین دلیل، مدیران منابع انسانی و صاحبان کسبوکار باید قبل از طراحی جدول شیفت کاری، نوع فعالیت مجموعه و شرایط کارکنان را در نظر بگیرند.
مهمترین انواع شیفت کاری
مدلهای مختلفی برای تقسیم ساعات کاری وجود دارد، اما چند نوع شیفت بیشتر از سایر مدلها مورد استفاده قرار میگیرند.
۱. شیفت ثابت
در شیفت ثابت، کارکنان معمولاً در یک بازه زمانی مشخص و ثابت مشغول به کار هستند.
برای مثال، یک کارمند ممکن است همیشه از ساعت ۸ صبح تا ۱۶ کار کند و برنامه کاری او در طول هفته یا ماه تغییر زیادی نداشته باشد.
شیفت ثابت یکی از سادهترین مدلهای برنامهریزی است و کارکنان معمولاً میتوانند زندگی شخصی خود را راحتتر با ساعات کاری هماهنگ کنند.
مزایا:
- برنامهریزی سادهتر
- ثبات بیشتر برای کارکنان
- امکان تنظیم راحتتر زندگی شخصی
- کاهش سردرگمی در برنامه کاری
معایب:
- مناسب نبودن برای برخی فعالیتهای شبانهروزی
- احتمال یکنواخت شدن ساعات کاری
- محدودیت در پوشش برخی بازههای زمانی
این مدل برای بسیاری از شرکتهای اداری، فروشگاهها و کسبوکارهایی که ساعات کاری مشخص دارند گزینه مناسبی است.
۲. شیفت صبح
شیفت صبح یکی از رایجترین مدلهای کاری است. کارکنان در ساعات ابتدایی روز کار خود را آغاز میکنند و معمولاً در بعدازظهر به پایان میرسانند.
برای نمونه، ساعت کاری میتواند از ۷ یا ۸ صبح شروع شود و تا ۱۵ یا ۱۶ ادامه پیدا کند.
این نوع شیفت برای کارکنانی که ترجیح میدهند عصرها زمان آزاد داشته باشند، مناسب است.
۳. شیفت عصر
در شیفت عصر، شروع کار نسبت به شیفت صبح دیرتر است و بخش اصلی ساعات کاری در بعدازظهر و اوایل شب قرار میگیرد.
برای مثال، ساعت کاری یک شیفت عصر میتواند از ۱۴ تا ۲۲ باشد.
فروشگاهها، مراکز خدماتی، رستورانها و برخی مجموعههای تولیدی میتوانند از این مدل استفاده کنند.
۴. شیفت شب
در شیفت شب، کارکنان در ساعات شب و معمولاً تا نیمهشب یا صبح روز بعد فعالیت میکنند.
این شیفت در بیمارستانها، مراکز درمانی، کارخانهها، مراکز امنیتی، هتلها و کسبوکارهای شبانهروزی کاربرد زیادی دارد.
کار در شب میتواند شرایط متفاوتی نسبت به کار روزانه داشته باشد؛ زیرا ساعت خواب و بیداری فرد را تحت تأثیر قرار میدهد.
بنابراین، هنگام برنامهریزی شیفت شب باید به استراحت کافی کارکنان و الزامات قانونی مربوط به کار شبانه توجه ویژه داشت.
۵. شیفت چرخشی
یکی از مهمترین انواع شیفت کاری، شیفت چرخشی است.
در این مدل، کارکنان همیشه در یک شیفت مشخص باقی نمیمانند و طبق یک برنامه از شیفتی به شیفت دیگر منتقل میشوند.
برای مثال، ممکن است یک کارمند یک هفته در شیفت صبح، هفته بعد در شیفت عصر و پس از آن در شیفت شب قرار بگیرد.
شیفت چرخشی برای مجموعههایی که فعالیت آنها در تمام ساعات شبانهروز ادامه دارد بسیار کاربردی است.
مزایا:
- تقسیم عادلانهتر شیفتهای مختلف
- امکان پوشش تمام ساعات شبانهروز
- کاهش وابستگی سازمان به یک گروه مشخص از کارکنان
معایب:
- دشوارتر شدن برنامهریزی شخصی
- احتمال ایجاد خستگی در اثر تغییر ساعات خواب
- نیاز به برنامهریزی دقیقتر
۶. شیفت دوگانه
در سیستم دوشیفته، ساعات فعالیت مجموعه معمولاً به دو بازه اصلی تقسیم میشود.
برای مثال:
- شیفت اول: ۷ تا ۱۵
- شیفت دوم: ۱۵ تا ۲۳
در این مدل، کارکنان مختلف میتوانند در دو گروه قرار بگیرند و مجموعه برای مدت طولانیتری فعالیت کند.
این روش در کارخانهها، کارگاهها، فروشگاهها و برخی مراکز خدماتی رایج است.
۷. شیفت سهگانه
در شیفت سهگانه، فعالیت مجموعه به سه بازه تقسیم میشود؛ معمولاً یک شیفت صبح، یک شیفت عصر و یک شیفت شب.
برای مثال:
- شیفت صبح: ۶ تا ۱۴
- شیفت عصر: ۱۴ تا ۲۲
- شیفت شب: ۲۲ تا ۶
این سیستم بیشتر برای مجموعههایی کاربرد دارد که فعالیت آنها باید بهصورت ۲۴ ساعته ادامه داشته باشد.
در چنین شرایطی، طراحی دقیق برنامه حضور و غیاب و کنترل زمان ورود و خروج کارکنان اهمیت بسیار زیادی پیدا میکند.
۸. شیفت ۱۲ ساعته
در شیفت ۱۲ ساعته، هر شیفت کاری حدود ۱۲ ساعت طول میکشد و معمولاً تعداد روزهای حضور کارکنان در طول هفته یا دوره کاری کاهش پیدا میکند.
برای نمونه، ممکن است یک مجموعه از دو گروه نیروی انسانی استفاده کند که هر گروه در یک بازه ۱۲ ساعته فعالیت میکند.
این مدل در برخی مراکز صنعتی، نگهبانی، خدماتی و مجموعههای شبانهروزی کاربرد دارد.
با توجه به طولانی بودن ساعات حضور، استراحت و شرایط کاری کارکنان در این مدل اهمیت ویژهای دارد و برنامه باید متناسب با مقررات و شرایط شغلی تنظیم شود.
۹. شیفت ۸ ساعته
در بسیاری از مجموعهها، هر شیفت حدود ۸ ساعت در نظر گرفته میشود.
برای نمونه، یک مجموعه میتواند سه بازه ۸ ساعته برای پوشش یک شبانهروز داشته باشد.
یکی از مزیتهای این روش، تقسیم منظمتر ساعات کاری و امکان مدیریت سادهتر نیروهاست.
۱۰. شیفت شناور
در شیفت شناور، ساعت شروع و پایان کار کارکنان میتواند در یک محدوده مشخص انعطافپذیر باشد.
برای مثال، شرکت ممکن است اجازه دهد کارکنان بین ساعت ۷ تا ۹ صبح کار خود را شروع کنند، مشروط بر اینکه ساعات کاری موردنظر خود را تکمیل کنند.
این مدل بیشتر در محیطهای اداری و شرکتهایی که نیاز به حضور کارکنان در یک ساعت دقیق ندارند مورد استفاده قرار میگیرد.
تفاوت شیفت ثابت و شیفت چرخشی چیست؟
تفاوت اصلی این دو مدل در ثبات زمان کاری است.
در شیفت ثابت، کارمند معمولاً در ساعت مشخصی کار میکند؛ برای مثال همیشه شیفت صبح.
اما در شیفت چرخشی، زمان کاری فرد بر اساس برنامه تغییر میکند و ممکن است در دورههای مختلف در شیفت صبح، عصر یا شب قرار بگیرد.
اگر اولویت سازمان، سادگی برنامهریزی و ثبات بیشتر کارکنان باشد، شیفت ثابت میتواند انتخاب مناسبتری باشد.
اگر سازمان نیاز داشته باشد تمام ساعات شبانهروز را پوشش دهد و کارکنان بین شیفتهای مختلف جابهجا شوند، شیفت چرخشی کاربرد بیشتری دارد.
انواع شیفت های بیمارستان و نکاتی که باید بدانید!
انواع شیفت های بیمارستان یکی از مهم ترین موضوعاتی است که هر پرستار، کمک پرستار، تکنسین و حتی پزشک در ابتدای ورود به محیط بیمارستان با آن مواجه می شود. بیمارستان ها به دلیل فعالیت 24 ساعته، از سیستم شیفت های چرخشی و متنوع استفاده می کنند تا مراقبت از بیماران بدون وقفه ادامه پیدا کند. انواع شیفت های بیمارستان به شرح زیر هستند:
- شیفت صبح (شلوغ ترین نوبت کاری بیمارستان)
- شیفت عصر
- شیفت شب
- شیفت طولانی (لانگ شیفت)
- کشیک 24 ساعته
در ادامه هر کدام را بررسی می کنیم:
شیفت صبح بیمارستان (شلوغ ترین نوبت کاری بیمارستان)
شیفت صبح بیمارستان ها معمولا از ساعت 7 صبح شروع شده و تا 13 یا 14 بعدازظهر ادامه دارد. پرستاران اغلب تا حدود 14:30 برای تحویل شیفت و انجام امور نهایی در بخش حضور دارند. کارهایی مانند ویزیت پزشک، پذیرش بیمار جدید و ترخیص، کارهای آزمایش و رادیولوژی معمولا در این شیفت انجام می شود.
مهم ترین مزیت این مدل از انواع شیفت کاری هماهنگی با زندگی روزمره است.
شیفت عصر بیمارستان
این شیفت از ساعت 13 یا 14 شروع می شود و تا 19 یا 20 شب طول می کشد. تحویل شیفت معمولا از 20:30 یا 21 انجام می شود. ویژگی مثبت این نوع از شیفت های بیمارستانی شلوغی کمتر و به دنبال آن، آرامش بیشتر نسبت به شیفت صبح است.
شیفت شب بیمارستان
شیفت شب یکی از رایج ترین انواع شیفت های بیمارستانی است که معمولا از ساعات پایانی شب آغاز شده و تا صبح روز بعد ادامه دارد. پرستاران، پزشکان، نیروهای اورژانس و سایر کارکنان درمانی در این بازه زمانی مسئول ارائه خدمات به بیماران هستند.
از آنجا که کار در شب می تواند بر کیفیت خواب و سلامت جسمی افراد تأثیر بگذارد، قانون کار و مقررات بیمارستان ها معمولا برای این شیفت مزایا و فوق العاده های خاصی در نظر می گیرند. همچنین برنامه ریزی صحیح استراحت و مدیریت خستگی در این نوع شیفت اهمیت زیادی دارد.
شیفت لانگ بیمارستان
شیفت لانگ بیمارستان به شیفت هایی گفته می شود که مدت زمان آن ها بیش از شیفت های معمول بوده و در بسیاری از بیمارستان ها بین ۱۲ تا ۱۶ ساعت ادامه دارد. این نوع برنامه کاری بیشتر در بخش هایی که نیاز به تحویل مکرر شیفت وجود ندارد یا برای حفظ پیوستگی مراقبت از بیماران استفاده می شود.
اگرچه شیفت لانگ یا اصطلاحا لانگ شیفت می تواند تعداد روزهای حضور کارکنان را کاهش دهد، اما در صورت برنامه ریزی نامناسب ممکن است موجب خستگی، کاهش تمرکز و افت کیفیت خدمات درمانی شود. به همین دلیل رعایت زمان استراحت و تنظیم مناسب برنامه کاری در این شیفت ضروری است.
کشیک 24 ساعته بیمارستان
کشیک ۲۴ ساعته معمولا برای پزشکان، رزیدنت ها و برخی نیروهای درمانی در بیمارستان ها و مراکز درمانی اجرا می شود. در این نوع شیفت، فرد به مدت ۲۴ ساعت مسئول ارائه خدمات درمانی و پاسخگویی به شرایط اضطراری است. البته در طول مدت کشیک، معمولا زمان هایی برای استراحت در نظر گرفته می شود، اما کارکنان باید در هر لحظه آمادگی رسیدگی به بیماران را داشته باشند.
به دلیل فشار کاری بالا، برنامه ریزی مناسب، رعایت قوانین کار و ثبت دقیق ساعات حضور و استراحت از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
چگونه یک برنامه شیفت کاری مناسب تنظیم کنیم؟
تنظیم جدول شیفت کاری باید بر اساس نیاز واقعی مجموعه انجام شود. نمیتوان یک مدل ثابت را برای تمام کسبوکارها مناسب دانست.
برای شروع، ابتدا باید مشخص شود مجموعه در چه ساعتهایی به نیروی انسانی نیاز دارد.
سپس تعداد کارکنان، مهارت هر فرد، روزهای تعطیل، میزان مرخصی، نیاز به استراحت و سایر محدودیتها بررسی میشود.
در مرحله بعد، باید کارکنان بین شیفتها تقسیم شوند.
یک برنامه خوب باید تا حد امکان از ایجاد تداخل، کمبود نیرو، اضافهکاری غیرضروری و فشار بیش از حد بر کارکنان جلوگیری کند.
همچنین بهتر است برنامه شیفتها از قبل در اختیار کارکنان قرار گیرد تا افراد بتوانند زندگی شخصی خود را با برنامه کاری هماهنگ کنند.
نقش دستگاه حضور و غیاب در مدیریت شیفتها
هرچه تعداد کارکنان و تعداد شیفتهای یک مجموعه بیشتر شود، مدیریت ورود و خروج بهصورت دستی دشوارتر خواهد شد.
دستگاههای حضور و غیاب میتوانند زمان ورود، خروج، تأخیر، تعجیل و در بسیاری از سیستمها اطلاعات مربوط به شیفت کارکنان را ثبت کنند.
این اطلاعات سپس میتواند در نرمافزار حضور و غیاب برای محاسبه کارکرد کارکنان استفاده شود.
برای کسبوکارهایی که دارای شیفتهای متعدد هستند، استفاده از یک سیستم حضور و غیاب مناسب میتواند خطاهای ثبت دستی را کاهش دهد و کار مدیر یا مسئول منابع انسانی را سادهتر کند.
بهخصوص زمانی که تعداد کارکنان زیاد باشد، بررسی دستی ساعت ورود و خروج و تطبیق آن با برنامه شیفت کاری زمان زیادی خواهد گرفت.
هنگام انتخاب سیستم شیفت کاری به چه نکاتی توجه کنیم؟
قبل از انتخاب یک مدل شیفت، چند سؤال مهم باید پاسخ داده شود:
اول: مجموعه در چند ساعت از شبانهروز به نیروی انسانی نیاز دارد؟
دوم: چند کارمند در اختیار سازمان است؟
سوم: آیا فعالیت مجموعه بهصورت شبانهروزی ادامه دارد؟
چهارم: آیا کارکنان باید بین شیفتهای مختلف جابهجا شوند؟
پنجم: آیا قوانین و مقررات مربوط به ساعات کار، اضافهکاری، استراحت و کار شبانه در برنامه لحاظ شده است؟
ششم: آیا سیستم حضور و غیاب و نرمافزار منابع انسانی توانایی مدیریت این نوع شیفت را دارد؟
پاسخ به این سؤالها کمک میکند مناسبترین مدل انتخاب شود.
کدام نوع شیفت کاری بهتر است؟
هیچ نوع شیفت کاری را نمیتوان بهعنوان بهترین گزینه برای همه کسبوکارها معرفی کرد.
برای یک شرکت اداری، شیفت ثابت یا شناور ممکن است مناسب باشد.
برای یک فروشگاه بزرگ، سیستم دوشیفته میتواند کاربردی باشد.
برای یک کارخانه شبانهروزی، شیفت سهگانه یا چرخشی ممکن است انتخاب بهتری باشد.
برای برخی مراکز خدماتی و نگهبانی نیز مدل ۱۲ ساعته میتواند مورد استفاده قرار گیرد.
بنابراین، بهترین شیفت کاری مدلی است که بتواند نیاز عملیاتی مجموعه را با توان و شرایط کارکنان و الزامات قانونی هماهنگ کند.
پرسشهای متداول (FAQ)
-
شیفت کاری چیست؟
شیفت کاری به برنامهای گفته میشود که ساعات حضور کارکنان را برای انجام وظایف شغلی مشخص میکند. در مجموعههایی که ساعات فعالیت طولانی یا شبانهروزی دارند، کارکنان معمولاً در چند شیفت تقسیم میشوند.
-
مهمترین انواع شیفت کاری کداماند؟
از رایجترین مدلها میتوان به شیفت ثابت، صبح، عصر، شب، چرخشی، دوگانه، سهگانه، ۸ ساعته، ۱۲ ساعته و شناور اشاره کرد.
-
تفاوت شیفت ثابت و چرخشی چیست؟
در شیفت ثابت، کارمند معمولاً در یک بازه زمانی مشخص کار میکند؛ اما در شیفت چرخشی، زمان کاری فرد طبق برنامه تغییر کرده و ممکن است بین شیفت صبح، عصر و شب جابهجا شود.
-
شیفت ۱۲ ساعته چیست؟
در این مدل، هر دوره کاری حدود ۱۲ ساعت طول میکشد و معمولاً کارکنان در تعداد روزهای کمتری نسبت به برخی مدلهای کوتاهتر در محل کار حضور پیدا میکنند. نحوه اجرای آن باید مطابق قوانین و شرایط شغلی مجموعه باشد.
-
کدام شیفت کاری برای کارخانه مناسبتر است؟
بسته به ساعات فعالیت کارخانه، تعداد کارکنان و نوع تولید، سیستم دوشیفته، سهشیفته یا شیفت چرخشی میتواند مناسب باشد. انتخاب نهایی باید بر اساس نیاز عملیاتی کارخانه انجام شود.
-
آیا دستگاه حضور و غیاب میتواند شیفت کارکنان را مدیریت کند؟
بله، بسیاری از سیستمهای حضور و غیاب امکان تعریف شیفت و ثبت ورود و خروج کارکنان را دارند و میتوانند اطلاعات لازم برای محاسبه کارکرد را در اختیار نرمافزار قرار دهند.
-
آیا شیفت شب روی برنامه کاری کارکنان تأثیر دارد؟
بله، کار در ساعات شب میتواند برنامه خواب و استراحت فرد را تغییر دهد؛ بنابراین در برنامهریزی شیفت شب باید به استراحت کارکنان و الزامات قانونی توجه شود.
جمعبندی
آشنایی با انواع شیفت کاری به مدیران کمک میکند برنامه حضور کارکنان را دقیقتر و منطقیتر طراحی کنند.
از شیفت ثابت و صبح و عصر گرفته تا شیفت شب، دوگانه، سهگانه، چرخشی، شناور و ۱۲ ساعته، هر مدل کاربرد و ویژگیهای خاص خود را دارد.
انتخاب صحیح شیفت باید بر اساس نوع فعالیت سازمان، تعداد کارکنان، ساعات موردنیاز، شرایط کاری و قوانین مربوطه انجام شود.
در مجموعههایی که تعداد کارکنان یا تعداد شیفتها زیاد است، استفاده از دستگاه حضور و غیاب و نرمافزار مدیریت کارکرد نیز میتواند فرآیند ثبت و محاسبه ساعات کاری را بسیار سادهتر و دقیقتر کند.


آموزش راه اندازی دستگاه ها
آموزش صفر تا صد کار با نرم افزار ها
نرم افزار های لازم
برسی گارانتی
سوالات متداول